El Borojó ye un árbol de la familia de les rubiacees.
Ye orixinariu del monte húmedu tropical del Pacíficu de Panamá y l'occidente de Colombia (Topetó biogeográfico), con un mugor relativo del 85%, una pluviosidá añal de 4.000 mm y una temperatura promediu de 28° C. Atopar n'estáu montés y en plantíos familiares y comerciales. Esti árbol algama un altor de de 3 a 5 m.
El nome provién de la llingua emberá: boro = cabeza, ne-jo = frutu, fruta de la cabeza, frutu cabezón; o a cencielles borojoa = redondu, globosu.
La fruta ye globosa, tien de 7 a 12 cm de diámetru, ye de verde a marrón. Recoyer del suelu al maurecer dafechu. Pesa ente 740 y 1.000 gramos, de los cualos son con magaya'l 88%. Esta magaya ye aceda y trupa; contién principalmente fructosa y glucosa, y cantidaes importantes de proteínes, fósforu y vitamines B y C, según apurras de calciu y fierro. Utilizar pa preparar compotes, mermelaes, carambelos, vieno y el famosu zusmiu del amor, con supuestes propiedaes afrodisíacas.
Na medicina tradicional utilizar pa tratar la impotencia sexual, les afecciones bronquiales, la desnutrición, la hipertensión, el cáncer, erisipela. Utilízase como energizante y tratamientu capilar.
La producción nos plantíos ye de 15 a 20 tonelaes per hectárea. Cada fruta tien de 90 a 640 granes. La planta arrobinar por aciu les granes, por serpollos o por aciu ensiertos.
La magaya tamién ye utilizada como emplastu pa sanamientos, como mázcaros pa la piel graso.
La fruta del borojó ye utilizada tamién pa embalsamar, utilizar pa masaxe capilar.
El zusmiu de borojó sirve pa los reñones.
La magaya tamién ye utilizada como emplastu pa sanamientos, tales como la erisipela güei llamada celulitis, pa les hinchadures de golpes nel cuerpu humanu, como diuréticu, como afrodisiaco d'estímulos pa les pareyes.
El borojó tamién ye utilizáu para:
La especie Borojoa sorbilis ye bien similar y entá nun ta claru si tratar de polimorfismu d'una mesma especie en suelos distintos. Sicasí, el Borojó de l'Amazonia, Duroia maguirei, ye claramente una especie montesa distinta, d'otru xéneru de la mesma familia rubiácea, d'hasta 8 metros d'altor y tamién produz un frutu globosu comestible ricu en nutrientes.
Claes Persson (1999), al estudiar les secuencies d'ADN de dellos xéneros de rubiacees, propunxo una reclasificación al atopar clados que rellacionen les distintes especies en forma distinta a los xéneros en que s'arrexuntaren.
En particular, les especies del xéneru Borojoa tán estrechamente rellacionaes con seis de les especies del xéneru Alibertia y una del xéneru, nun cláu en redol a Alibertia edulis. Otres 15 especies de Alibertia tán nun cláu designáu por Alibertia sessulis. Alibertia beertierifolia y especies Stacyarrhena y Glossotipula completen el tercer cláu que xunto colos dos anteriores forma un supercláu. De la mesma, este fai parte del grupu Alibertia, xuntu con otru supercláu, integráu pol cláu en que tán especies desgnaes como Duroia y Amaioua; otru cláu en que tán Alibertia arispia, Kutchubaea y Ibetralia; otru con dos de les especies Genipa y delles especies más.
Borojoa patinoi describióse por José Cuatrecasas y espublizóse en Secretaria d'Agricultura y Ganaderia, Serviciu de Divulgación, Serie Botánica Aplicada 2: 474–477, f. 1–5. 1949.[1]
El Borojó ye un árbol de la familia de les rubiacees.